Brief uit Kiev

Oekraïne staat er beroerd voor. Al een jaar woedt er een oorlog in het Oosten, die zich door ingrijpen van het Oekraïense leger weliswaar beperkt tot een klein deel van de provincies Donetsk en Loegansk, maar al duizenden doden heeft gekost. Het conflict is bepaald niet bevorderlijk voor de economische hervormingen, die van Oekraïne worden geëist door IMF en Europese Unie. De oorlog met Rusland stimuleert bovendien een nationalistische revival, die radicale kanten heeft. Er lopen simpelweg te veel mannen met geweren rond in het bedreigde land, waar inmiddels stemmen opgaan om wapenbezit te legaliseren.

Maar zelfs los van de uitzichtloze proxy war in het Oosten heeft Oekraïne problemen genoeg. In maart ontstond een openlijk conflict tussen president Porosjenko en de gouverneur van Dnepropetrovsk Igor Kolomojski. Aanleiding was een nieuwe wet die het Kolomojski, minderheidsaandeelhouder van staatsoliebedrijf Oekrnaft onmogelijk moest maken om aandeelhoudersvergaderingen tegen te houden en zo het uitkeren van dividend aan de staat te dwarsbomen.

Vervolgens ontsloeg de regering Kolomojski’s zetbaas bij Oekrtransnaft, het cruciale oliepijpleidingennetwerk van het land. De bankenmagnaat  kwam met gemaskerde en gewapende mannen naar Kiev om daar een stokje voor te steken. In Oekraïne noemen ze deze vorm van chantage maskishow en het was in de Oekraïense raiders-wereld een normale manier van zakendoen.

Deze keer leidde het tot een luidruchtige rel, waarbij de Amerikaanse vice-president Joseph Biden telefonisch ingreep om Kolomojski op zijn plaats te zetten. Porosjenko ontsloeg de gouverneur. In Dnepropetrovsk, waar Kolomojski populair is omdat hij de stad heeft behoed voor een opstand à-la- Donbas, werd een aangekondigde steunbijeenkomst voor hem teruggesnoeid tot een demonstratie voor de eenheid van het land en daarmee was de angel uit het conflict.

Sergej Lesjtsjenko, voorheen onderzoeksjournalist van de Oekrainskaja Pravda, nu parlementariër voor Porosjenko’s partij, ziet het ontslag van Kolomojski als de eerste geslaagde inperking van de macht van de oligarchen. Als journalist heeft hij vele onthullingen op zijn naam staan over de maffiapraktijken van de eigenaar van Privatbank. Kolomojski maakt misbruik van de mythe dat hij Dnepropetrovsk heeft gered van de Russen, zegt Lesjtsjenko in een café tegenover het parlement. ‘Betekent dat dat wij hem daar de komende jaren voor moeten terugbetalen? Mensen als hij hebben jarenlang het land leeggeroofd. Kolomojski dacht dat hij de regering nog steeds met dreigementen zijn spelregels kon opleggen. Die tijd is voorbij’.

Niet iedereen in Kiev was direct overtuigd door de actie van Porosjenko. ‘Als dit niet meer is dan een herverdeling van bezit ten nadele van Kolomojski, dan is er niets veranderd’, zegt Michail Gontsjar, zelf afkomstig uit de oliesector, nu onderzoeker naar ‘energie en hybride oorlogsvoering’. ‘Kolomojski’s business-stijl is mafioos’, zegt Gontsjar, ‘maar hij is de enige van de oligarchen die onomwonden voor Kiev en tegen Poetin heeft gekozen’. Terwijl de andere oligarchen de kat uit de boom keken, heeft hij miljoenen hryvnia’s in de strijd tegen Rusland gestoken en vrijwilligersbataljons bewapend en bevoorraad. Porosjenko moet nu laten zien dat het hem ook met de andere oligarchen ernst is.

Volgens Gontsjar heeft Porosjenko, zelf oligarch, twee kardinale fouten gemaakt: toen hij president werd had hij meteen zijn chocoladefabriek moeten verkopen. ‘Dan had hij nu als arbiter boven de partijen kunnen staan.’ En hij had de oligarchen meteen bij het uitbreken van de opstand in het Oosten moeten dwingen hun onderlinge zakenoorlogen te staken en hun geld te steken in de verdediging van het vaderland. Beide heeft hij nagelaten.

Beperking van de invloed van de oligarchen, die tot op de dag van vandaag allemaal nog steeds hun eigen televisiestation hebben, was een van de voorwaarden van het IMF, dat Oekraïne in maart een lening van 17,5 miljard dollar gaf voor een periode van 4 jaar. Daarvoor eiste het stabilisering van het financiële systeem, herstel van de concurrentiekracht, forse bezuinigingen, bijvoorbeeld door verhoging van de kunstmatig laag gehouden energieprijzen voor de consument, de aanpak van het corrupte bankwezen, belastinghervormingen, transparant toezicht op de staatsbedrijven en wetgeving om corruptie uit te bannen. Waar moet je beginnen?

Het IMF zal de ministeries van Financiën en Economische Zaken zorgvuldig in de gaten houden en volgens diplomaten heeft de regering-Jatsenjoek met het aantreden van de Amerikaans-Oekraïense minister van Financiën Natalie Jaresko een vakvrouw in huis gehaald, die in staat moet worden geacht de financiën op orde te krijgen. Volgens Pavel Sjeremeta, voorheen minister van Economische Zaken, is de demonopolisering van de economie de belangrijkste taak van de nieuwe regering-Jatsenjoek, die hij ‘de beste die wij ooit gehad hebben’ noemt (zelf stapte hij overigens al na een paar maanden uit die regering omdat achter zijn rug om een plaatsvervanger was benoemd). ‘Mensen willen big bang hervormingen, maar dat is uitgesloten. Het systeem is te sterk. De regering zou eigenlijk het hele ambtenarenapparaat naar huis moeten sturen en totaal opnieuw moeten beginnen.’

Er zijn wel enkele stappen gezet: zo heeft Oekraïne voor het eerst een mediawet, die van het Eerste Kanaal een onafhankelijke televisiezender maakt. Die moet weerwerk bieden aan de andere tv-kanalen die allemaal in handen zijn van oligarchen. Ook werkt men hard aan wetgeving voor decentralisering van het bestuur, een van de eisen van Minsk-2. Er is een lustratiewet aangenomen, die mensen op sleutelposten uit het Janoekovitsj-tijdperk opnieuw moet doorlichten. Er is per wet een anticorruptiebureau opgericht, maar er is nog geen hoofd aangesteld, naar verluidt omdat Porosjenko het niet eens is met de kandidaten.

Een groot probleem zijn het justitieel apparaat, de zeer corrupte politie en de veiligheidsdienst, allen nauw betrokken bij het bewind van Janoekovitsj. In navolging van Georgië wil Kiev alle politieagenten ontslaan, maar schrikt terug voor de mogelijke gevolgen voor de veiligheid in de stad. Vorige maand verscheen eindelijk het officiële rapport over de Majdan-revolutie. De Raad van Europa maakte er gehakt van en wees op openlijke tegenwerking van Binnenlandse Zaken en Justitie, destijds immers zelf partij in het conflict. Wie de scherpschutters op 20 februari 2014 opdracht heeft gegeven op de demonstranten te schieten en of er ook door de demonstranten wapens zijn gebruikt staat een jaar na dato dus nog altijd niet vast.

Makkelijker scoren is het met symboolpolitiek: een week geleden nam de Verchovna Rada een wet aan die propaganda voor communisme en nazisme verbiedt. Dat leidde tot woede in Moskou, waar gelijkstelling van de beide totalitaire ideologieën tegen het zere been is. Bovendien fiatteerde het parlement tegelijkertijd een bedenkelijke wet die leden van partizanenorganisaties als de OePA (het Oekraiense Opstandelingenleger) en OOeN van de Oekraïense fascist Stepan Bandera worden erkend als veteranen die gestreden hebben tegen de sovjet-overheersing. Dat de OePA in de Tweede Wereldoorlog tienduizenden Polen en Joden heeft vermoord, wordt verdonkeremaand, al heeft president Porosjenko juist daarvoor in het Poolse parlement zijn excuses aangeboden. De Polen maken hier op dit moment geen probleem van, omdat de gezamenlijke strijd tegen de Russische indringers prioriteit heeft.

Polen is het grote voorbeeld voor Oekraïne, zegt econoom Pavel Sjeremeta. Polen heeft zich zijn hele geschiedenis bedreigd gevoeld door zijn buren en dankt daaraan een sterke nationale missie, die ook economisch tot succes heeft geleid. ‘Oekraïne had in 1991 eerder een Nirwana-gevoel: we kregen de onafhankelijkheid cadeau en onze oosterburen waren onze bloedsbroeders. Daar hebben we ons aardig in vergist.’ Wat zou de nationale missie van Oekraïne dan moeten zijn? ‘Wij moeten bewijzen dat democratie en de Oost-Slavische mentaliteit best samen kunnen gaan.’

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s