Poetin en de NAVO

In het Westen denken velen nog altijd dat wij de ellende in Oekraïne over onszelf hebben afgeroepen door de opmars van de NAVO. Frits Bolkestein roept dat bijvoorbeeld al jaren. Dat vinden de Russen ook. Ik krijg regelmatig kaartjes toegetwitterd van razende Russen waarin een maagdelijk Rusland (éénzesde van de wereld) omgeven is door agressieve rode stippen in de omringende landen die het mythische NAVO-leger moeten voorstellen dat Rusland nu al twintig jaar bedreigt. ‘Wie is er nu eigenlijk de agressor?’ zeggen ze er triomfantelijk bij, terwijl de rebellen hun Russisch wapentuig op Oost-Oekraïne leegvuren. Dat die stippen niet meer voorstellen dan de reguliere legers van de Europese landen willen ze niet weten. Russische troepen zijn op die kaartjes in geen velden of wegen te bespeuren. George Orwell.

Dit standpunt getuigt van weinig historisch besef: de omsingelingsgedachte is een oude Russische dwangneurose, die al bestond ver voordat de NAVO werd opgericht. Tsaar, bojaar, bolsjewiek of ultranationalist, allen hebben zich in de Russische geschiedenis omsingeld en vernederd gevoeld en die paranoia kun je alleen maar uitleggen als teken van zwakte. Het land is namelijk te groot en te dun bevolkt. Niet voor niets stuurt het Kremlin de vluchtelingen uit Oekraïne naar het Verre Oosten: de bevolking is daar de afgelopen 20 jaar van 7 miljoen tot 5 miljoen geslonken. De grimmige ontwikkelingen in Oekraïne zijn een gevolg van de eeuwige slingerbeweging tussen slavofielen en westerlingen, die Rusland periodiek naar het Westen openbreekt of juist weer prat doet gaan op zijn Euraziatische Sonderweg. De slavofielen hebben in het Rusland van Poetin weer eens gewonnen, maar deze keer lijkt het erop dat ze niet van plan zijn zich terug te trekken in hun eigen bastion.

Poetin begon in 1999 als aarzelende ‘westerling’, maar heeft zich inmiddels ontpopt tot slavofiel. Sommigen denken dat dat komt omdat hij door het Westen vernederd is. Ik denk dat dat komt omdat hij de afgelopen jaren de rijkdom van zijn land niet heeft omgezet in welvaart voor zijn volk. Hij heeft een vijandbeeld nodig om te overleven. In 2007/2008 volgde ik voor mijn boek De Russische kater de verkiezingscampagne. Poetin haalde na twee ambtstermijnen een doorzichtige wisseltruc uit door Dmitri Medvedev tot president te zalven. Zo kon hij na één termijn als premier in 2012 weer terugkomen als president.

Bij die campagne waren alle ingrediënten van het Oekraïneconflict al aanwezig: dag in dag uit werd op de Russische tv uitgedragen dat Amerika in vroegere vazalstaten als Georgië en Oekraïne ‘kleurenrevoluties’ oppookte die moesten overslaan naar Moskou. Intussen zou de NAVO allerwegen oprukken en waarschuwde men in Rusland voor een ‘vijfde kolonne’ landverraders die door het Westen werd gefinancierd om het land te ondermijnen.

Terwijl het Westen zich druk maakt over islamitisch terrorisme, is Rusland bang voor de NAVO. Heus: als de NAVO niet had bestaan, had Poetin haar hoogstpersoonlijk uitgevonden. Of hij zelf gelooft in zijn nationalistische retoriek is de vraag. Deze hele op paranoia gebouwde mentaliteit is bij Poetin waarschijnlijk voornamelijk ingegeven door machtspolitiek: hij wil Oekraïne niet kwijt. Maar het enige antwoord dat het Kremlin kon bedenken op de volksopstand in Kiev was geweld. Hoe bizar om te denken dat je een land van 45 miljoen inwoners kunt dwingen van je te houden.

Het griezelige van het Poetinisme is dat het op destructie is gebouwd. Manipulatie, onderdrukking, corruptie, diefstal, rechteloosheid, waar zijn de positieve idealen waarvoor de Russen willen sneuvelen in Oekraïne? Een Russische journalist in Kaliningrad zei tegen mij: ‘Stel nou eens dat we dat “fascisme” in Oekraïne verslaan? Wat hebben we ze dan te bieden? De Russian dream is een baan bij Gazprom of Rosneft.’ Lees Het einde van de rode mens van de Witrussische schrijfster Svetlana Alexijevitsj en je snapt hoeveel de Russen in de vorige eeuw voor hun kiezen hebben gekregen, hoe verward de geesten zijn en hoe makkelijk ze zijn te manipuleren. Rusland is gebaat bij rust en hervormingen, maar in plaats daarvan zweept de Russische tv ze op tot haat en hysterie.

Televisiepropagandist Dmitri Kiseljov (die het volgens kritische Moskovieten verdient om voor een oorlogstribunaal gedaagd te worden) opende vorige week zijn programma Nieuws van de week  met de mededeling dat Rusland volgens de nieuwe militaire doctrine het recht heeft als eerste kernwapens in te zetten. In de romantische tijd van de USSR, zei hij, hadden we van dat recht afgezien, maar we zijn inmiddels heel wat illusies armer. Zelfs als Rusland in haar voortbestaan bedreigd wordt door een aanval met conventionele wapens, heeft Poetin het recht de atoomknop in te drukken. Ten bewijze liet hij een kopie van de doctrine aan de kijkers zien. Goed te weten.

De Russische ex-FSB-kolonel Igor Strelkov is inmiddels een graag geziene gast in Russische talkshows. Hij gaat er prat op dat hij in april 2014 met een commando van 50 Russen de opstand in Oost-Oekraïne heeft ontketend. Hij werd legerleider en ‘minister van defensie’ van de Volksrepubliek Donetsk, maar werd door het Kremlin weggewerkt omdat hij na het neerschieten van de MH17 twitterde dat ‘we weer een vogeltje uit de lucht hebben geschoten’.

Voor Strelkov is Novorossia verre van dood. ‘Rusland kan zijn kop wel in het zand blijven steken, maar wij zijn allang in oorlog met Oekraïne’,  schreef hij onlangs op zijn Facebook.  ‘Als een land vrijwilligers stuurt die ten strijde trekken en er is een territorium waar zij kunnen vechten, waar ze wapens en munitie verstrekt krijgen, dan is dat land in oorlog.” Voor Strelkov is het overigens een burgeroorlog, omdat Oekraïne geen onafhankelijke staat is, evenmin als Wit-Rusland trouwens. Toen de rebellen half januari hun nieuwe offensief inzetten, juichte hij: ‘Het Krim-gevoel is weer helemaal terug!’

Strelkov heeft geen macht, maar zijn standpunten zijn in Rusland populair. Zolang de staatstelevisie ongestoord de oorlogstrom blijft roeren, lijkt Minsk-2 voor het Kremlin niet meer dan een tussenstation. Ik weet niet wat het Westen moet doen als Minsk-2 mislukt. Rusland is onvoorspelbaar geworden. Soms klamp je je vast aan kleine signalen. Een Russische journaliste schreef op de site van de Deutsche Welle dat Moskovieten het onderwerp Oekraïne mijden uit angst om hooglopende ruzie te krijgen. Maar ze bespeurde ook een groeiend gevoel van onbehagen. ‘De oorlog in Oekraïne is een stinkend lijk geworden dat bij ons op de keukentafel ligt.’ En Noersoeltan Nazarbajev, de alleenheerser van Kazachstan (25 miljoen Russen binnen zijn landsgrenzen) verbood vorige week overheidsfunctionarissen bij de feestelijkheden op 9 mei het oranje/zwarte Jorislintje te dragen waarmee Russen hun overwinning op de nazi’s vieren. Het is het geuzenteken van de rebellen geworden, die daarom door de Oekraïners ‘coloradokevers’ worden genoemd. Het is een niet mis te verstane waarschuwing aan Poetin. Rusland houdt weinig vrienden over.

 

 

 


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s