Hervorm Oekraïne: waar te beginnen?

Alle aandacht voor Oekraïne wordt opgeslorpt door de Donbas, waar opstandelingen de bevolking hebben meegesleept in een proxy war die al meer dan 6.000 doden heeft gekost. En door gissingen over Poetin, die de rebellen heimelijk steunt met zware wapens, patriotten en reguliere Russische troepen. Er is nauwelijks belangstelling voor de ontwikkelingen in Kiev, verbazingwekkend, aangezien het Westen zich gecommitteerd heeft aan het nieuwe Oekraïense bewind.

De regering-Jatsenjoek heeft het zwaar: het BBP is 15 procent gedaald, industrie en export zijn ingestort, de hryvnia is tweederde van zijn waarde kwijt en de inflatie is hoger dan 40 procent. In maart gaf het IMF Oekraïne een lening van 17,5 miljard dollar. Daarvoor eist het stabilisering van de financiën, forse bezuinigingen, de aanpak van de banken, belastinghervormingen, transparantie bij staatsbedrijven en uitbanning van corruptie.

Het IMF wil ook inperking van de macht van Oekraïnes oligarchen. Hoe nodig dat is bleek vorige maand toen Porosjenko bankenmagnaat Igor Kolomojski ontsloeg als gouverneur van Dnepropetrovsk, nadat hij met gewapende mannen ’s nachts naar Kiev kwam om het ontslag van zijn zetbaas bij staatsbedrijf Oekrtransnaft te verhinderen.

Aanleiding voor de rel was een nieuwe wet die het Kolomojski onmogelijk moest maken om aandeelhoudersvergaderingen tegen te houden en zo het uitkeren van dividend aan de staat te dwarsbomen. De Amerikaanse vice-president Joseph Biden greep telefonisch in om Kolomojski op zijn plaats te zetten. In Dnepropetrovsk, waar de tycoon  populair is omdat hij de stad heeft behoed voor een opstand à-la-Donbas, werd een aangekondigde steunbijeenkomst voor hem teruggesnoeid tot een demonstratie voor de eenheid van het land.

In Kiev zei onderzoeksjournalist Sergej Lesjtsjenko, nu parlementariër voor Porosjenko’s partij, tegen mij dat het ontslag een belangrijke doorbraak is. Kolomojski maakt misbruik van de mythe dat hij Dnepropetrovsk heeft gered van de Russen, aldus Lesjtsjenko. ‘Betekent dat dat wij hem daar de komende jaren voor moeten terugbetalen? Mensen als hij hebben jarenlang het land leeggeroofd. De tijd van de dreigementen is voorbij’.

Niet iedereen was meteen overtuigd. Is dit niet gewoon een onderlinge machtsstrijd tussen oligarchen? ‘Kolomojski is de enige miljardair die direct tegen Poetin heeft gekozen’, zei energiespecialist Michail Gontsjar. Hij heeft miljoenen hryvnia’s in de strijd tegen Rusland gestoken. ‘Porosjenko moet nu laten zien dat het hem dan ook met de andere oligarchen ernst is.’

Volgens Gontsjar heeft Porosjenko twee kardinale fouten gemaakt: toen hij president werd had hij meteen zijn chocoladefabriek moeten verkopen. ‘Dan had hij nu als arbiter boven de partijen kunnen staan.’ En hij had de oligarchen meteen bij het uitbreken van de opstand in het Oosten moeten dwingen hun zakenoorlogen te staken en fors geld te steken in de verdediging van het vaderland.

Het conflict met Kolomojski laat goed zien hoe instabiel de situatie is: omdat de staat na de vlucht van Janoekovitsj implodeerde, zijn belangengroeperingen in dat vacuüm gesprongen. Het meest extreme voorbeeld zijn de rebellenbendes die zich met geweld een territorium hebben toegeëigend, maar hetzelfde geldt voor de veertig Oekraïense vrijwilligersbataljons die hard nodig waren omdat het staatsleger incapabel was. Ze zijn inmiddels allemaal ‘gelegaliseerd’ en ondergebracht bij Defensie of Binnenlandse Zaken, maar dat betekent nog niet dat ze totaal onder controle zijn. Twee moorden deze week in Kiev, op een vroeger parlementslid van Janoekovitsj’ Partij van de Regio’s en een pro-Russische journalist, laten zien dat er in Oekraïne teveel mensen voor eigen rechter spelen.

Hoe zit het met de andere eisen van het IMF? Volgens diplomaten heeft de regering-Jatsenjoek met het aantreden van de Amerikaans-Oekraïense minister van Financiën Natalie Jaresko een vakvrouw in huis gehaald, die in staat moet worden geacht de financiën op orde te krijgen. Oekraïne heeft inmiddels een nieuwe mediawet, die van het Eerste Kanaal een onafhankelijke televisiezender maakt. Die moet weerwerk bieden aan de andere tv-kanalen, allemaal in handen van oligarchen. Ook werkt men hard aan wetgeving voor decentralisering van het bestuur, een van de eisen van Minsk-2. Er is een lustratiewet aangenomen, die mensen op sleutelposten uit het Janoekovitsj-tijdperk moet doorlichten. Er is een anticorruptiebureau opgericht, maar zichtbare resultaten zijn er nog niet.

Een groot probleem blijven het justitieel apparaat, de corrupte politie en de veiligheidsdienst. In navolging van Georgië wil Kiev alle politieagenten ontslaan, maar men schrikt terug voor de gevolgen voor de veiligheid in de stad. Vorige maand verscheen het officiële rapport over de Majdan-revolutie. De Raad van Europa maakte er gehakt van en wees op openlijke tegenwerking van Binnenlandse Zaken en Justitie, destijds immers zelf betrokken. Wie de scherpschutters op 20 februari 2014 opdracht heeft gegeven op de demonstranten te schieten en of er ook de demonstranten wapens hebben  gebruikt staat dus nog altijd niet vast.

Makkelijker scoren is het met symboolpolitiek: het parlement nam een wet aan die propaganda voor communisme en nazisme verbiedt. Die gelijkstelling van de totalitaire ideologieën leidde tot woede in Moskou. Bovendien fiatteerde het parlement een wet die leden van partizanenorganisaties als het Oekraïense Opstandelingenleger de veteranenstatus geeft. Dat zij in de Tweede Wereldoorlog tienduizenden Polen en Joden hebben vermoord, wordt door de vingers gezien. Polen maakt er geen werk van: Rusland is voor beide landen nu de grootste vijand.

Ook zonder de oorlog in de Donbas zou de hervorming van Oekraïne een reuzenopgave zijn. Zonder westerse steun gaat het zeker niet lukken. Voor de meeste Oekraïners blijft Poetin vijand nummer 1 en ze zijn bereid offers te brengen.  Maar ze zeggen ook: ‘Een jaar geleden hadden we geen crisis en geen oorlog. Wat zijn we in godsnaam opgeschoten?’


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s