Oekraïne moet zeggenschap over de grens terugkrijgen

Terwijl Europa overweldigd wordt door de vluchtelingencrisis komt in de Donbas een belangrijke deadline dichterbij: als de locale verkiezingen van 25 oktober succesvol verlopen, moet volgens het vredesakkoord Minsk-2 de grens met Rusland worden gesloten. Dat is van levensbelang voor Oekraïne, dat al anderhalf jaar de controle kwijt is over de 475 km grens, die door Rusland gebruikt wordt om wapens, patriotten en manschappen binnen te laten dringen. Zelfs de OVSE, die het opstandige gebied moet controleren, krijgt nauwelijks toegang tot de grens. Maar voor Rusland is de vrije toegang tot Oekraïne zeer belangrijk: de rebellen kunnen niet op eigen benen staan.

Sinds 1 september is het iets rustiger aan het front, al sneuvelen er nog steeds bijna dagelijks een of twee soldaten. In de Volksrepubliek Donetsk heeft, tot grote woede van Russische nationalisten, een kleine paleiscoup plaatsgevonden waarbij de havik Poergin is vervangen door de gematigder Poesjilin, die fortuin heeft gemaakt met zijn piramidespel MMM. Premier Zachartsjenko, die altijd oorlogszuchtige taal uitslaat, houdt zich even stil. Poesjilin ijvert voor verkiezingen en voor een stricte uitvoering van Minsk-2. Moskou roept alom dat de Donbas Oekraïens territorium zal blijven. Het lijkt allemaal een rookgordijn voor Poetins optreden op de Algemene Vergadering van de VN eind deze maand, waar een andere brandhaard op de agenda staat: Syrië. Rusland is zijn militaire activiteit daar enorm aan het opvoeren en heeft even zijn handen vol met een veel gevaarlijker conflict.

Dat wil niet zeggen dat Rusland van plan is zich Oekraïne te laten ontglippen. In een verrassend openhartig interview zei de secretaris-generaal van de OVSE Lamberto Zannier vorige week in Kiev dat alleen al via de 2 grensposten, waar de rebellen hen wel toelaten (een grensstrook van 2 km), het afgelopen jaar minstens 20.000 mannen in camouflagepak de grens zijn gepasseerd. Over zijn recente bezoek aan de loopgraven bij de havenstad Marioepol zei Zannier: ‘Uit de berichtgeving krijg je de indruk dat het Oekraïense leger tegenover een zootje rebellen staat. Maar als je kijkt naar de inrichting met mijnenvelden en loopgraven, dan zie je dat dit een echte militaire opstelling is. Dit is geen handjevol revolutionaire jongens. Dit is een volwaardig militair conflict.’

Zo hard heeft de altijd zeer diplomatieke organisatie, waar ook Rusland lid van is, zich nog niet eerder uitgelaten. De OVSE meldt ook dat haar drones effectief gejamt worden met hoogwaardige Russische apparatuur en dat er laatst een door de rebellen uit de lucht geschoten is. Ook zijn er minstens 2 spoorlijnen uit Rusland naar Donetsk operationeel. Zannier lobbiet inmiddels bij de lidstaten van de OVSE om de missie op te schalen tot een  militaire vredesmissie.

Met Berlusconi chillend op de Krim zei Poetin vorige week iets opvallends: hij sloot niet uit dat Minsk-2, dat eind van het jaar afloopt, verlengd moet worden. Dat hoor je de laatste tijd vaker van Russische officials. Volgens Minsk-2 dienen alle ‘buitenlandse gewapende groepen, militair materieel en huurlingen’ uit Oekraïne te vertrekken en moeten illegale groepen ontwapend worden. Alle Russische militairen moeten dus vertrekken. De Oekraïners publiceerden op internet complete organogrammen met namen en rugnummers van de Russische generaals, die de dienst uitmaken in de Donbas. Als die weg moeten, wordt de controle op de situatie en bevoorrading veel moeilijker.

Als de grens dicht gaat, zullen de meeste Russische nationalisten die nog in de Donbas rondlopen (velen zijn ongetwijfeld naar huis teruggekeerd nu er niet meer openlijk wordt gevochten) het hazenpad kiezen. Rusland zit niet te wachten op terugkeer van mavericks met kalasjnikovs. Er zijn al berichten dat ex-strijders na terugkeer amok maken met de politie, omdat ze nu eenmaal gewend zijn het recht in eigen hand te nemen. Veel ongehoorzame rebellen zijn al geliquideerd, de twee beruchte Russische oorlogsmisdadigers Givi en Motorola zijn na de paleiscoup uit Donetsk verdwenen. Russische nationalisten noemen de zig-zag-koers van het Kremlin verraad aan het ideaal van Novorossia.

Het is voor Moskou vrij eenvoudig verlenging van Minsk-2 en uitstel van het sluiten van de grens door te drukken: de Volksrepublieken weigeren zich gewoon neer te leggen bij de voorwaarden voor de verkiezingen op hun grondgebied: uiteraard eisen ze grotere autonomie, een eis die Porosjenko moeilijk kan inwilligen. Dat wordt in Oekraïne nu juist weer als verraad beschouwt.

Om die grens dicht te krijgen heeft het Westen zeer zware druk uitgeoefend op het Oekraïense parlement om de decentralisatie van het land via de grondwet snel te regelen. De Amerikaanse staatssecretaris van Buitenlandse Zaken Victoria Nuland kwam er speciaal voor naar Kiev. Porosjenko, wiens populariteit snel daalt (driekwart van de bevolking zegt geen enkel vertrouwen te hebben in het welslagen van de hervormingen en de strijd tegen de oligarchen), heeft er zijn nek voor uitgestoken. Dat heeft al drie doden gekost: bij extreem-rechtse demonstraties tegen de grondwetswijziging werd bij het parlement een granaat gegooid.

Druk op Oekraïne uitoefenen is een stuk makkelijker voor het Westen dan succes behalen bij Poetin. De verhouding met Rusland wordt door de oorlog in Syrië steeds gecompliceerder. Maar Oekraïne mag geen koehandel worden. Poetin moet gedwongen worden zich te houden aan de afspraken van Minsk, die hij met de mond belijdt. Zolang de Russen zich in de Donbas heer en meester voelen is een oplossing voor Oekraïne niet in zicht. Die grens moet dicht.


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s